Jaki system RPG wybrać na początek? 8 dobrych gier dostępnych po polsku

Jeśli chcesz krótkiej odpowiedzi: do klasycznego fantasy bardzo dobrym pierwszym wyborem jest Dragonbane. Do horroru i śledztw sprawdzi się Zew Cthulhu albo Vaesen. Fanom Tolkiena warto pokazać Jedyny Pierścień, miłośnikom jRPG Fabulę Ultimę, a osobom, które marzą konkretnie o Starym Świecie, Warhammer Fantasy Roleplay 4. edycję. Na jeden luźny wieczór z osobami, które nigdy nie grały, wystarczą Nosacze.

Zobaczmy, dlaczego. A jeśli dopiero zastanawiasz się, jak w ogóle wygląda gra, zacznij od poradnika Jak zacząć grać w RPG.

Rozdział 01Nie pytaj najpierw o mechanikę. Zapytaj, w co chcecie grać

Początkujący często zaczynają poszukiwania od takich pytań:

To przydatne informacje, ale nie powinny być pierwszym kryterium.

Wyobraź sobie grupę, która uwielbia kryminały i horrory. Możesz dać jej świetnie zaprojektowany system o bohaterach przemierzających magiczne lochy, ale problem zostaje: oni chcieli szukać śladów w opuszczonym domu, a nie walczyć z goblinami. Dlatego zacznij od jednego pytania:

Jakie historie chcemy przeżywać?

Dopiero potem szukaj gry, która takie historie wspiera.

Rozdział 02Dragonbane: klasyczne fantasy bez ciężkiego wejścia

Dragonbane to jeden z najciekawszych kandydatów na pierwszy system dla grupy, która wyobraża sobie RPG jako wyprawy, ruiny, skarby, magię i niebezpieczne potwory.

Polski wydawca opisuje go jako grę stworzoną z myślą o szybkich przygodach, prostych zasadach i prowadzeniu bez dużych przygotowań. Polski Zestaw Podstawowy zawiera zasady, jedenaście gotowych przygód, pięć gotowych postaci, kości, mapę, planszę do walki, figurki, a nawet zasady do gry solo.

To ważna różnica względem systemu, przy którym po zakupie podręcznika nadal zastanawiasz się: „Dobrze, ale co właściwie mam poprowadzić?”. Tutaj droga jest dużo krótsza.

Dla kogo będzie dobry?

Wybierz Dragonbane, jeśli chcecie:

• klasycznego fantasy;
• eksploracji, walki i przygód;
• zasad, które nie wymagają tygodni nauki;
• gotowych scenariuszy na pierwsze spotkania;
• gry, którą początkujący MG przygotuje stosunkowo szybko.

Dragonbane nie próbuje być encyklopedią każdego możliwego elementu fantasy. I właśnie dlatego dobrze sprawdza się na początku.

Na co uważać?

Nazwa i ilustracje mogą sugerować lekką bajkę, ale przygody potrafią być niebezpieczne. Bohaterowie nie są niezniszczalnymi superherosami, którzy mogą bezmyślnie rzucić się na każdego przeciwnika. To akurat dobra lekcja na początek RPG: walka jest tylko jednym z możliwych rozwiązań.

Rozdział 03Zew Cthulhu: gdy bardziej od smoków interesują Was tajemnice

Zew Cthulhu proponuje zupełnie inny rodzaj RPG. Zamiast drużyny coraz potężniejszych wojowników są Badacze Tajemnic, którzy próbują wyjaśnić dziwne wydarzenia, odkrywają sekrety i stykają się z horrorem, którego często lepiej nie próbować pokonać mieczem.

Polski Zestaw Startowy do 7. edycji zawiera podstawowe zasady, gotowe scenariusze, kości, przygotowane postacie i materiały dla graczy. Black Monk oznacza go wprost jako produkt dla początkujących. Nie trzeba więc od razu kupować Księgi Strażnika i studiować całego systemu. Można zacząć od pudełka przygotowanego specjalnie po to, żeby nauczyć grupę gry.

Dla kogo będzie dobry?

Zew Cthulhu sprawdzi się, jeśli lubicie:

• horrory;
• opowiadania i filmy o niewyjaśnionych zjawiskach;
• dochodzenia i zbieranie wskazówek;
• historie o zwykłych ludziach w niezwykłych kłopotach;
• napięcie zamiast ciągłego zdobywania coraz potężniejszych umiejętności.

Mechanicznie gra opiera się w dużej mierze na testach procentowych, więc wiele sytuacji jest czytelnych nawet dla początkującego. Masz na karcie wartość umiejętności, rzucasz kością k100 i od razu widać, jak dobrze postać sobie radzi.

Na co uważać?

Bohaterowie mogą ginąć, ponosić poważne konsekwencje i odkrywać rzeczy, których zdecydowanie woleliby nie poznać. Jeśli grupa oczekuje lekkiej wyprawy fantasy, Zew Cthulhu może do niej nie pasować, choćby jego starter był bardzo przystępny.

Z drugiej strony osoby, które przychodzą do RPG z miłości do kryminałów, często odnajdują się w nim szybciej niż w klasycznym fantasy.

Rozdział 04Vaesen: śledztwa, folklor i mniej kosmicznego horroru

Jeśli pomysł prowadzenia śledztw brzmi dobrze, ale Lovecraft niekoniecznie jest Waszą bajką, spójrzcie na Vaesen. Mityczne istoty. Akcja toczy się w XIX-wiecznej, fantastycznej Skandynawii, w której dawne ludowe wierzenia okazują się prawdziwe. Bohaterowie należą do Towarzystwa, które zajmuje się tajemnicami związanymi z tytułowymi vaesen.

Polski Zestaw Startowy jest przeznaczony dla początkujących. Ma skrót zasad, kompletną przygodę, pięć gotowych postaci, mapy, pomoce, ściągawki i kości. Zamiast projektować własną tajemnicę, prowadzący dostaje gotową sprawę.

Dla kogo będzie dobry?

Vaesen pasuje do grupy, która mówi:

Gra potrafi niepokoić, ale jej charakter różni się od kosmicznego horroru Zewu Cthulhu. Istoty spotykane przez bohaterów są związane z legendami, ludowymi wierzeniami i problemami społeczności. Czasem rozwiązaniem nie jest zabicie potwora, tylko zrozumienie, dlaczego w ogóle się pojawił.

Rozdział 05Jedyny Pierścień: gdy Waszym wspólnym językiem jest Tolkien

Czasem najlepszym sposobem na rozpoczęcie RPG jest świat, którego nikomu nie trzeba długo przedstawiać. Jeśli cała grupa zna Hobbita albo Władcę Pierścieni, Jedyny Pierścień daje bardzo łatwy punkt zaczepienia.

To oficjalna gra fabularna osadzona w Śródziemiu. Jej polski Zestaw Startowy zawiera pięć przygód, uproszczone zasady, gotowych bohaterów, przewodnik po Shire, mapy, karty pomocnicze i kości. Nie trzeba więc zaczynać od tworzenia świata. Gracz, który mówi „chcę być hobbitem”, już mniej więcej wie, jak wygląda jego bohater i w jakiej rzeczywistości żyje.

Dla kogo będzie dobry?

Warto go wybrać, jeśli:

• grupa lubi Tolkiena;
• interesują Was podróże i eksploracja;
• chcecie fantasy o przyjaźni, odwadze, nadziei i narastającym zagrożeniu;
• zależy Wam bardziej na atmosferze wyprawy niż na ciągłej walce.

Na co uważać?

Jedyny Pierścień to nie uniwersalne fantasy z naklejoną mapą Śródziemia. Mechanika została przygotowana pod konkretny rodzaj historii, między innymi podróże i wpływ Cienia. Jeśli ktoś chce grać przede wszystkim w regularne taktyczne bitwy z kolejnymi potworami, inne systemy lepiej spełnią to oczekiwanie.

Jeśli jednak pierwsze pytanie drużyny brzmi „możemy grać w świecie Władcy Pierścieni?”, odpowiedź jest prosta: macie system stworzony dokładnie do tego.

Rozdział 06Fabula Ultima: dla fanów Final Fantasy, anime i jRPG

Nie każda grupa myśli o fantasy przez pryzmat Tolkiena. Jeśli Wasi bohaterowie mają przypominać drużynę z Final Fantasy, Octopath Traveler czy innych jRPG, ciekawszym początkiem może być Fabula Ultima.

Gra ma polskie wydanie, a Black Monk udostępnia też polski starter w PDF. Główny podręcznik zawiera zasady tworzenia świata, bestiariusz i piętnaście klas, które można ze sobą łączyć.

Szczególnie ciekawe jest wspólne budowanie świata. Prowadzący nie musi przychodzić z czterdziestostronicowym opisem własnego kontynentu. Grupa współtworzy jego elementy, więc gracze od początku mają wpływ nie tylko na bohaterów, ale też na otoczenie.

Dla kogo będzie dobra?

Fabula Ultima szczególnie dobrze pasuje do osób, które:

• grają w jRPG;
• oglądają anime;
• lubią widowiskowych bohaterów i wyrazistych antagonistów;
• chcą wspólnie tworzyć świat;
• mają frajdę z rozwijania i łączenia zdolności postaci.

Na co uważać?

Tworzenie bohatera daje sporo możliwości. Dla części początkujących to zaleta, bo od razu mogą kombinować z klasami i pomysłami. Dla innych liczba kombinacji będzie większym obciążeniem niż gra z kilkoma gotowymi archetypami. Dlatego pierwsze spotkanie dobrze zacząć od startera, zamiast rzucać nową drużynę na głęboką wodę pełnej personalizacji.

Rozdział 07Warhammer Fantasy Roleplay 4e: jeśli chcecie właśnie Warhammera

Warhammer ma szczególne miejsce w polskim RPG. Jeśli grupa przychodzi do stołu, bo chce zobaczyć Stary Świat, nie ma sensu namawiać jej na „podobne, ale prostsze” fantasy.

Warhammer Fantasy Roleplay 4. edycja ma polski podręcznik główny wydany przez Copernicus Corporation i polski Zestaw Startowy. W zestawie jest między innymi sześć gotowych postaci, Księga Przygód, przewodnik po Ubersreiku, skrót zasad, mapy, kości i pomoce do gry. Scenariusz wprowadzający przedstawia reguły krok po kroku. To dobry sposób na rozpoczęcie Warhammera bez studiowania od razu całego 352-stronicowego podręcznika.

Dla kogo będzie dobry?

WFRP warto wybrać, jeśli chcecie:

• brudnego i niebezpiecznego fantasy;
• czarnego humoru;
• intryg, kultystów, mutantów i problemów zwykłych ludzi;
• świata, w którym bohater nie musi zaczynać kariery jako wielki wojownik;
• kampanii, w której rozwój postaci ma sporo mechanicznego znaczenia.

Dlaczego nie jest to najprostszy wybór?

Mamy profesje, rozwój postaci, poziomy sukcesu, rozbudowane starcia, stany i różne dodatkowe mechanizmy. Początkująca grupa spokojnie może się ich nauczyć, szczególnie ze starterem, ale próg wejścia jest nieco wyższy.

WFRP polecamy nie dlatego, że to najłatwiejsze RPG na świecie. Jeśli chcecie Warhammera, polski Zestaw Startowy daje sensowną drogę do rozpoczęcia gry.

Rozdział 08A co z Dungeons & Dragons?

To pytanie musi się pojawić. D&D jest dla wielu osób pierwszą nazwą kojarzoną z RPG, a piąta edycja może być dobrym systemem na start.

Problem dla polskiej grupy jest raczej praktyczny. Rebel wydał po polsku wcześniejszą wersję piątej edycji, ale polski Podręcznik Gracza jest dziś w archiwum sklepu i oznaczony jako produkt, który nie będzie dodrukowywany. Zrewidowany Player’s Handbook z 2024 roku jest w ofercie po angielsku, a Rebel informował, że nie przygotowuje jego polskiego tłumaczenia.

To nie znaczy, że nie warto grać w D&D. Nadal może być bardzo sensownym początkiem, jeśli:

• ktoś z grupy ma już polskie podręczniki;
• dołączasz do istniejącej drużyny;
• angielski nie jest dla Was problemem.

Jeśli jednak kompletujesz zupełnie nową grupę, zależy Ci na materiałach po polsku i chcesz po prostu kupić dostępny system z wygodnym startem, nie musisz zaczynać od D&D tylko dlatego, że jest najbardziej rozpoznawalne.

Rozdział 09A może zacząć od czegoś jeszcze prostszego?

Nie każda pierwsza sesja musi zaczynać się od zakupu kilkusetstronicowego podręcznika. Jeśli w Twojej grupie nikt wcześniej nie grał i chcecie przede wszystkim sprawdzić, czy taka zabawa w ogóle Wam odpowiada, ciekawym rozwiązaniem są gry stworzone z myślą o bardzo szybkim wejściu. Dwie szczególnie interesujące są po polsku.

Nosacze: RPG prawie prosto z pudełka

Nosacze Gra Fabularna to polska gra zaprojektowana po to, żeby maksymalnie skrócić drogę od otwarcia pudełka do rozpoczęcia przygody. Zamiast obszernego podręcznika jest krótka instrukcja, karty, kości, ekran Narratora i ilustrowany przewodnik po świecie. Według twórców przygotowanie zajmuje około 10 minut, a jedna przygoda trwa zwykle od jednej do dwóch godzin.

Mechanika jest na tyle prosta, żeby osoba bez doświadczenia mogła spróbować zarówno gry bohaterem, jak i prowadzenia jako Narrator. To dobry wybór, gdy przy stole siedzą osoby przyzwyczajone bardziej do planszówek niż do klasycznych RPG. Pudełko, karty i fizyczne elementy dają im znajomy punkt zaczepienia, a decyzje bohaterów są otwarte jak w każdej grze fabularnej.

Nosacze warto rozważyć, jeśli:

• cała grupa zaczyna od zera;
• nie chcecie czytać podręcznika przed pierwszą sesją;
• szukacie krótkiej gry na jeden wieczór;
• chcecie zagrać również z młodszymi graczami;
• ktoś chciałby spróbować prowadzenia bez pisania własnego scenariusza.

Tajemnice Pętli: prosty start dla fanów Stranger Things i lat 80.

Tajemnice Pętli, czyli polskie wydanie Tales from the Loop, to już bardziej tradycyjna gra fabularna, ale nadal bardzo przyjazna na pierwszy system. Gracze wcielają się w dzieci w wieku 10–14 lat, które żyją w alternatywnej wersji lat 80. Codzienność miesza się tu z dziwną technologią, robotami, tajnymi eksperymentami i zagadkami, których dorośli oczywiście nie potrafią rozwiązać.

Jeśli kojarzy Ci się to ze Stranger Things, przygodowymi filmami z lat 80. albo paczką znajomych na rowerach, która odkrywa coś, czego nie powinna zobaczyć, jesteś blisko.

Najciekawsze dla polskich graczy: oryginał pozwalał grać w Szwecji i w Stanach Zjednoczonych, a do polskiej edycji dodano trzecią Pętlę w warszawskim Rembertowie. Pierwsza kampania nie musi więc toczyć się w miejscu znanym tylko z amerykańskich filmów.

Warto je sprawdzić, jeśli grupa:

• lubi tajemnice i zagadki;
• nie potrzebuje częstych walk;
• zna klimat Stranger Things albo obrazy Simona Stålenhaga;
• chce prostszej mechaniki opartej głównie na kościach sześciościennych;
• woli bohaterów rozwiązujących problemy sprytem i współpracą;
• chciałaby zagrać w realiach bliższych polskiemu odbiorcy.

Bohaterowie Tajemnic Pętli są dziećmi i to fundament gry, a nie jedna z opcji tworzenia postaci. Jeśli wszyscy przy stole chcą grać barbarzyńcami, czarodziejami albo najemnikami, lepiej od razu sięgnąć po inny system.

Od takiego problemu może się zacząć cała przygoda.

Rozdział 10Proste RPG czy system na dłuższą kampanię?

Wybierając pierwszą grę, warto rozdzielić dwie potrzeby.

Jeśli chcecie przede wszystkim spróbować RPG, krótka i bardzo przystępna gra pokroju Nosaczy może być lepszym początkiem niż rozbudowany podręcznik. Jeśli już wiecie, że chcecie spotykać się regularnie i budować dłuższą historię, Dragonbane, Zew Cthulhu, Tajemnice Pętli czy inne pełniejsze systemy dadzą więcej miejsca na rozwój kampanii.

Nie ma obowiązku, żeby pierwszy RPG został Waszym systemem na następne pięć lat. Pierwsza gra ma przede wszystkim sprawić, że po sesji ktoś przy stole zapyta: „To kiedy gramy następny raz?”.

Rozdział 11Który system wybrać? Szybka ściąga

Gdyby sprowadzić wybór do jednego zdania na grę:

• Dragonbane

  Tradycyjna przygoda fantasy i lekkie wejście w zasady.

• Zew Cthulhu

  Dochodzenia, horror i odkrywanie tajemnic.

• Vaesen

  Śledztwa, folklor i atmosfera mrocznych baśni.

• Jedyny Pierścień

  Własne historie w Śródziemiu.

• Fabula Ultima

  jRPG, anime i widowiskowe historie o bohaterach.

• WFRP 4e

  Stary Świat i trochę bardziej rozbudowana mechanika.

• Tajemnice Pętli

  Lata 80., zagadki i dzieci kontra dziwna technologia.

• Nosacze

  Jeden luźny wieczór, żeby sprawdzić, czy RPG to coś dla Was.

Całość w jednym obrazku, do zapisania albo wysłania drużynie:

Wersja tekstowa ściągi

1. Klasyczne fantasy

Dragonbane

2. Horror i śledztwa

Zew Cthulhu

3. Folklor i mroczne baśnie

Vaesen

4. Przygody w Śródziemiu

Jedyny Pierścień

5. Klimat jRPG i anime

Fabula Ultima

6. Brudne dark fantasy

Warhammer Fantasy Roleplay 4e

7. Lata 80. i dziwna technologia

Tajemnice Pętli

8. Jeden luźny wieczór

Nosacze

Rozdział 12Najpierw starter, potem duży podręcznik

To najpraktyczniejsza rada w całym poradniku. Jeśli system ma starter albo darmowe zasady wprowadzające, zacznij od nich.

W przypadku omawianych gier możliwości jest sporo. Zew Cthulhu, Vaesen, Jedyny Pierścień, Warhammer i Tajemnice Pętli mają polskie zestawy startowe. Dragonbane ma rozbudowany polski Zestaw Podstawowy przygotowany do rozpoczęcia gry, Fabula Ultima udostępnia polski starter w PDF, a Nosacze to w całości gra z pudełka. Zamiast kupować trzy podręczniki przed pierwszym spotkaniem, zróbcie tak:

1. 1

   Wybierzcie klimat

   Fantasy, horror, folklor, lata 80.? Najpierw historia, potem gra.

2. 2

   Sięgnijcie po starter

   Zestaw startowy albo darmowe zasady wprowadzające.

3. 3

   Zagrajcie gotową przygodę

   Z gotowymi postaciami, bez pisania własnego scenariusza.

4. 4

   Porozmawiajcie po sesji

   Co było najfajniejsze, a co nudziło albo przeszkadzało?

5. Dopiero wtedy decydujcie

   Czy inwestować w pełną linię, czy spróbować innej gry.

Po jednym wieczorze będziecie wiedzieli więcej niż po obejrzeniu dziesięciu rankingów systemów RPG.

Rozdział 13Co polecamy całkowicie nowej drużynie?

Jeśli grupa mówi tylko: „Chcemy spróbować fantasy i nigdy wcześniej nie graliśmy”, zaczęlibyśmy od Dragonbane. Nie dlatego, że to obiektywnie „najlepsze RPG”. Takiej gry nie ma.

Dragonbane łączy po prostu kilka rzeczy, które pomagają na pierwszej sesji: klasyczne fantasy, stosunkowo proste zasady, gotowych bohaterów i zestaw przygód, z których można korzystać bez budowania kampanii od zera.

Jeśli ta sama grupa powie „fantasy nas nie interesuje, chcemy tajemniczego horroru”, wybralibyśmy Zew Cthulhu albo Vaesen. A jeśli nie jest pewna nawet tego, czy RPG to coś dla niej, na pierwszy wieczór wystarczą Nosacze.

Pytanie o klimat powinno paść przed pytaniem o mechanikę.

Rozdział 14Mini-test przed zakupem pierwszego RPG

Zbierz drużynę i odpowiedzcie razem na pięć pytań:

1. 1Chcemy fantasy, horroru, science fiction czy czegoś jeszcze innego?
2. 2Wolimy dużo walki, śledztwa, eksplorację czy rozmowy i dramat?
3. 3Czy potrzebujemy materiałów wyłącznie po polsku?
4. 4Czy chcemy gotowej przygody na pierwsze spotkanie?
5. 5Czy ktoś z nas ma już system, który zna i może poprowadzić?

Jeśli cztery osoby marzą o badaniu nawiedzonego domu, nie wybierajcie gry o przemierzaniu lochów tylko dlatego, że ktoś w internecie uznał ją za najlepszą dla początkujących. I odwrotnie: jeśli chcecie zejść do podziemi, znaleźć magiczny miecz i uciekać przed smokiem, nie ma potrzeby komplikować sprawy ambitnym dramatem psychologicznym.

System ma pomagać Wam grać, a nie być kolejnym obowiązkiem do odrobienia przed sesją.

Rozdział 15Wybraliście system? Teraz potrzebujecie terminu

Kiedy już wiecie, w co chcecie grać, pojawia się dużo bardziej przyziemny problem: dzień, w którym cała drużyna może się spotkać. Zamiast kończyć wybór systemu na „kiedyś musimy w to zagrać”, zbierzcie ekipę i ustalcie pierwszą sesję od razu.

Pierwszy system nie musi zostać z Wami na następne dziesięć lat. Ma zrobić coś dużo prostszego: doprowadzić Was do pierwszego „Dobra, to co robicie?”. A potem możecie sprawdzić kolejny.